صنایع دستی استانها

صنایع دستی همدان

معرفی استان همدان و صنایع دستی همدان

همدان یکی از استان های بی نظیری است که صنایع دستی فراوانی دارد. در این مقاله قصد داریم به معرفی  استان همدان و صنایع دستی همدان بپردازیم.

استان همدان یکی از شهر های زیبای ایران هست که سالیانه گردشگران زیادی را جذب میکند. همدان با مساحتی بیش از نوزده (۱۹) هزار کیلومترمربع در غرب کشور عزیزمون ایران قرار گرفته است.

استان همدان از نعمت رودخانه و چشمه سارهای فراوان بهره مند می باشد که از مهمترین آنها به رودخانه گاماسیاب می توان اشاره کرد که یکی از بلندترین رودخانه های کشور محسوب می گردد.

استان همدان دارای زمستان های سرد و پر برف و باران و تابستانهای معتدل می باشد؛ شهرهای زیبا و دیدنی این استان عبارتند از: همدان، نهاوند، ملایر، کبودرآهنگ، تویسرکان، اسدآباد، سرکان، اسدآباد، بهار، سامن، قروه در جزین، لالجین و مریانج.

شهر تاریخی و توریستی؛ پر جاذبه و دیدنی و زیبای همدان قدمتی بیش از سه هزار سال دارد.

“هرودت” مورخ معروف یونانی مبنای این شهر را به دیا آکو، نخستین پادشاه ماد که در حدود ۷۰۰ سال قبل از میلاد مسیح زندگی می کرده نسبت داده است.

درحال حاضر استان همدان به دلیل داشتن مراکز دیدنی و تاریخی به عنوان پنجمین شهر فرهنگی و توریستی کشور شناخته شده و از نظر علمی نیز با وجود مراکز دانشگاهی بوعلی سینا،پزشکی و غیره به عنوان یکی از قطب‌های دانشگاهی کشورمان شناخته شده است.

از مناظر بدیع و طبیعی و دیدنی نیز می توان از غار زیبای علی صدر، آبشار گنجنامه، باغهای مصفای دامنه الوند به خصوص دره عباس آباد و دره مراد بیگ، تپه عباس آباد، سد اکباتان و پارک مردم می توان نام برد که سالیانه گردشگران زیادی را جذب می کنند.

اگر به شهر زیبای همدان سفر کردین به شما توصیه می کنم حتما از اماکن دیدنی این شهر که در زیر برایتان نام بردیم دیدن نمایید:

کاخ هگمتانه، آرامگاه‌ بوعلی، آرامگاه‌باباطاهر، آرامگاه استر، آرامگاه عارف، عین‌القضات‌، برج قربان، گنبد علویان، قبراسکندر، خانه شهبازیان، شیر سنگی، عمارت باغ نظر، سرای قلمدانی، تپه حاج عنایت، حمام امیرافخم، پل شکسته، تلسکوپ همدان، میدان امام، قلعه دختر، تپه هگمتانه، تپه پیسا، تپه مصلی، کاروانسرای گلشن، پل جهان آباد، کتیبه گنج نامه، کلیسای پروتستان.

اگربخواهیم از صنایع دستی و هنرِدست مردم خونگرم و دلنشین استان همدان صحبت کنیم میتوانیم از گزینه های زیر نام ببریم که هر ساله درآمد زیادی را از تولید و فروش این اقلام بدست میاورند.

۱-قالی بافی:

یکی  از صنایع دستی همدان قالی بافی است .رونق کشاورزی و دامداری در همدان سبب شده است، تولید پشم و نخ های مرغوب در همدان افزایش یابد که تعدادی هنرمندان به شغل دوست داشتنی قالیبافی مشغول شوند و سبک و طرح خاص این شهر را به وجود آورند.

اگر بخواهیم از ویژگی های خاص قالی همدان نام ببریم استفاده از پشم های دست ریس شده و رنگرزی طبیعی با شیره گیاهان و به کارگیری طرح های شکسته و هندسی همچون ماهی و ترنج است. پنج چارک و دو زرعی طرفداران زیادی دارند بر خلاف مدل قالی های خرکی، کناره، پشتی، روکُرسی کمتر مورد پسند قرار می گیرند.

تابلو فرش های نفيس که طرح هایی از اماكن تاريخي و فرهنگي، مناظر، چهره را در خود جای داده اند. اغلب بافت فرش و تابلو فرش ها در شهرستان های ملاير، همدان و كبودرآهنگ استان همدان انجام می شود.

قالی بافی

۲- سفالگری:

هنر سفالگری نسل به نسل به مردم شهر لاله جین و فرسفج رسیده و سفالگری، هنری است که از آبا و اجدادی مردم این شهر است؛ لاله جين در حدود ۲۵ کيلومتري همدان و فرسفج در شهرستان تويسر کان است.

سفال های تولیدی این منطقه از کیفیت و اصالت فراوانی برخوردارند و هنوز هم مردم لالجین برای ساخت سفال‌ از چرخ ‌های دستی استفاده می ‌کنند. سابقه شهرت چرم همدان به دوره قاجار می‌رسد و وجود راسته دباغ‌ خانه در بازار سنتی همدان که به لحاظ معماری به دوره قبل از قاجار برمی‌گردد بیانگر سابقه دیرین دباغی سنتی در شهر همدان است.

سفال گری

۳-چرم سازی:

در گذشته ای نه چندان دور چرم تولیدی در همدان به علت کیفیت و کمیت خاص آن از مرغوب ترین و مشهورترین چرم در سراسر کشور پهناورمان ایران محسوب می شد و حتی آوازه کیفیت آن به دیگر کشور ها نیز رسیده بود.

با توجه به این پیشینه تاریخی صنعت چرم در همدان و وجود راسته ‌بازاری به نام چرم ‌دوز خانه در بازار قدیمی شهر همدان، امروزه شاهد از رونق افتادن این صنعت در همدان هستیم تا جایی که در راسته‌ بازاری که درگذشته‌های نه‌چندان دور مغازه‌های بسیاری در حوزه چرم و صنایع چرمی در آن فعالیت می‌کردند، اکنون تعداد مغازه‌های چرم‌فروشی و نه چرم ‌دوزی این بازار به کمتر از انگشتان دست رسیده است.

نزدیک راسته‌ بازار چرم‌ دوز خانه که می‌شویم بوی چرم تازه به مشام می‌رسد اما در میان این راسته تنها چند مغازه چرم‌ فروشی دیده می‌شود و بیشتر مغازه‌های این راسته به فروش لباس مشغول هستند؛ یکی ازعلت های این امر که مغازه های چرم دوزی جای خود را به مغازه های لباس فروشی داده اند؛ می تواند گران بودن این محصول باشد.

چرم سازی

۴- پوستین دوزی:

یکی دیگر از صنایع دستی همدان  پوستین دوزی می باشد که اغلب این کار توسط اهالی روستای این شهر بزرگ و دیدنی انجام می شود. در پوستین دوزی ابتدا پوست گوسفند و بره را تمیز می کنند، سپس بدون  اینکه پشم آن را تراش دهند، با استفاده از آردجو، زاج و مازوج آن را به صورت پوستین یا زیرانداز آماده می کردند. در گذشته پوستین دوزی یکی از مشاغل روستاییان بوده است اما به مرور زمان و در نتیجه ی گران شدن پوست این کار کمتر انجام می شود.

پوستین دوزی

۵- گلیم بافی:

گليم بافي در فهرست بافته های داری قرار گرفته كه تعريف آن شامل محصولاتي است كه به كمك دارهای افقي يا عمودي مستقر در زمين در زمان بافت ، توليد مي شود و از جمله اين محصولات مي توان به قالي ، گليم ، زيلو و نظاير آن اشاره كرد.

كار گليم بافي به دليل هزينه كمتر و سود بيشتر آن در مقايسه با فرش بافي با استقبال چشمگيري از سوي بافندگان شهرستان نهاوند در استان همدان و به خصوص زنان روستايي مواجه شده است. شهرستان نهاوند با دارا بودن جمعيتي بالغ بر ۱۹۰ هزار نفر در ۱۰۵ كيلومتري جنوب استان همدان واقع شده است.

كم حجم بودن و قابليت حمل گليم یکی از مهم ترین دلایلی است كه بيشتر مورد توجه گردشگران قرار بگيرد و همين مساله باعث انگيزه بيشتر براي توليد كنندگان شده است.

در گذشته گليم بافي با طرح هاي ساده رواج داشت و تنوع در آن خیلی کم ديده مي شد اما در حال حاضر به منظور جلب رضایت و توجه مشتریان و گردشگران تغيير و تحول در رنگ و نوع بافت، طرح آن به وجود آمده است كه در مقايسه با گذشته مشتري پسند تر شده و استفاده از آن علاوه بر زيرانداز در قالب هاي رويه ميز عسلي ، كوسن مبل ، پرده والاني و كيف و كفش نيز رواج پیدا کرده است.

گلیم بافی

۶-گیوه بافی:

گيوه نوعی پاپوش است که رويه آن را از نخ پنبه ای تابيده و زيره آنرا از چرم يا آجيده می سازند. از ویژگی بارز گیوه که میتوان گفت که در آن هوا جریان می یابد و باعث می شود که پا خنک بماند. در روزگاران گذشته این پاپوش رواج زیادی در تابستان ها داشته است؛ اما امروزه با وجود انواع و اقسام کفش ها و به روز شدن بازار کفش مشتری زیادی برای آن وجود ندارد.

تولید گیوه بیشتر در روستاهای دهفول، فهرومند، کفراش و آرتیمان رایج است.

گیوه بافی

۷- سنگ تراشی:

در همدان کارگاه هایی با کمترین و حداقل تجهیزات درحال فعالیت هستند که از لحاظ سنگ های تولیدی با استاندارد های جهانی برابری می کنند که با انجام و پیاده سازی روشهای ابداعی موفق به انجام این امر مهم شده اند.

کارگاه تراش سنگ های قیمتی استان همدان در ناحیه غرب کشور تنها کارگاهی است که می تواند همه نوع سنگ قیمتی و نیمه قیمتی را به جز الماس تراش دهد .

معدن یاقوت آبی با ذخیره ای بالغ بر ۷۵۰ تن در استان همدان وجود دارد؛ یاقوت آبی پس از الماس بیشترین سختی را دارد که می تواند نقش بسیار استراتژیکی در صنعت به عنوان یک کانی با سختی بالا و در جواهر سازی به عنوان یک کانی زیبا و گرانقیمت داشته باشد.

سنگ تراشی

۸- حجاری:

برخلاف هنر نقاشی و موسیقی، مجسمه ‌سازی در همدان از گذشته رونق چندانی نداشته است اما گاهی هنرمندانی پیدا شده‌اند و به تنهایی بارمجسمه ‌سازی شهر را به دوش کشیده‌اند. در حجاری بیشتر ازسنگ های  گرانیت، مرمر و سنگ جواهر که از نظر سختی از گرانیت محکم‌ تر است استفاده می شود. برای انجام حجاری ابتدا با قلم و چکش بارریزی انجام می شود سپس با ابزاربرقی تراش می‌دهیم و در نهایت با پوست ‌آب صیقل می‌دهیم.

اگرچه کارِ سنگتراش نسبتاً خام است، همکار وی حجار (نقار) کتیبه های سنگی بسیار ظریف و حجاری تزئینی دقیقی به نام قلمزنی یا حجاری ظریفه یا منبت کاری روی سنگ انجام می دهد که در خور اماکنی مانند مسجدها، آرامگاه افراد سرشناس و دیوارهای ساختمان های مهم می باشد.

حجاری

۹- شیشه گری دستی:

شیشه‌گری دستی یکی از قدیمی‌ترین صنایع دستی همدان است که قدمت آن به سه هزار سال پیش از میلاد می رسد. این هنر و صنعت، در ایران و به خصوص استان همدان هم سابقه‌ ای طولانی دارد و اشکال شیشه‌ ای زیادی در کاوش‌های باستان‌ شناسی در قسمت‌های مختلف ایران کشف شده است. فرآورده‌های شيشه ‌ای اين دوران بيشتر شامل ظروف کوچک و بزرگ، عطر دان‌ های بسيار ظريف، جام‌ها و گلدان‌هايی با فرم‌ها و اندازه‌های متنوع و اشياء تزيينی کوچکی به شکل حيوانات هستند.

هنرمند در این هنر ابتدا ماده شیشه را حرارت می‌دهد تا نرم و نیمه مایع شود سپس به وسیله دستها یا ابزار مخصوص یا دمیدن اشکال زیبایی را با آن پدید می‌آورد. وقتی شیشه‌ها را از کوره خارج می‌کنند؛ بسیار گرم و داغ است شیشه‌گر یک تکه از شیشه را برداشته و آن را روی لوله‌ ای توخالی می‌گذارد و در آن می‌دمد، تا باد شود شیشه ‌گر از شیشه‌هایی که باد می‌کند می‌تواند بسیاری از چیزها را بسازد.

شیشه گری دستی

۱۰- مُروار بافی یا حصیر بافی:

نامش مُروار و معنیش «سرخ بید» است و نوعی از هفده شکل بید در جهان است. مروار در اصل به تركه هايي گفته مي شود كه پس از طي فرآيند نرم شدن، توسط مرواربافان، بافت خاصی روي آن صورت مي گيرد و به يك محصول مصرفی دست انسان تبديل مي شود. اما كاربرد سبد هايي به نام محلي «تويجه» در شهرهايي مثل ملاير و نهاوند چندین سده است که رواج دارد.

مراحل ساخت مروار به این صورت است که پس از چيدن تركه ها توسط صاحبان زمین و کارگران به مُرواربافان فروخته مي شود. مرواربافان نيز ابتدا برای استفاده از ترکه ها آنها را باقيچي پاك مي كنند. بعد از قیچی زدن، تركه ها را باتوجه به ضخامت آنها دسته بندي مي كنند و در داخل مخزن آب يا ديگ پخت مي گذارند. پس از پختن آن كه حدود دوازده ساعتی به طول مي انجامد پوست آنها را كنده و آنها را قاچ مي كنند. باتوجه به ظرفي كه قرا است توليد شود همانند فرش تارو پود كرده و به بافتن آن مشغول مي شوند.

حصیربافی

۱۱- نساجی سنتی:

جاجيم، جاجيمچه، روتختي، روميزي، روتختي، روسري، لباسهاي محلي، ملحفه و شمد از جمله بافته هایی هستند که در شهر ها و روستاهای همدان تولید می شوند. دستبافان براي توليد پارچه از دستگاههاي ساده بافندگي نظير دستگاههاي «دو وردي» و «چهاروردي» استفاده مي کنند.

نساجی سنتی

۱۲- نقاشی روی سفال و سرامیک:

طراحی نقوش سنتی و مدرن بر روی بدنه سفالی و سرامیك كه به روش نقاشی روی بدنه لعابی ، نقاشی زیر لعابی ، نقاشی رنگ و روغن ، نقاشی آب طلا صورت می پذیرد. كارگاه های نقاشی بیشتر در لالجین ، همدان و بطور پراكنده تعدادی نیز در سایر شهرستانهای استان همدان فعال هستند . در نقاشی روی سفال که به پیشه ای هنری در همدان تبدیل شده است هنرمندان شهر زیبای همدان با بهره گیری از طرح و نقش بر روی انواع سفال زیبایی های چشم نوازی را خلق می کنند.

نقاشی روی سفال و سرامیک

۱۳- منبت کاری:

یکی دیگر از صنایع دستی همدان منبت کاری است . منبت کاری نوعی کنده کاری و حکاکی روی چوب است که به منظور زیباسازی بر روی چوب انجام می شود.این هنر از هنرهای دستی ایرانی است که در بخش صنایع همدان جایگاه خاصی دارد.

این هنر اصیل ایرانی از گذشته تا به امروز همواره مورد توجه بوده و در آثار حجمی و تزئینی فراوانی به کار گرفته شده است.

در منبت کاری از چوب درختانی مانند: گردو، گلابی، شمشاد استفاده می شود که با توجه به طرح باید چوب مناسب را انتخاب کرد.

منبت کاری

۱۴- معرق:

معرق هنری است که ریشه در تاریخ این مرزو بوم دارد و توانسته در معماری مدرن و طراحی داخلی نیز هماهنگ با هنر معاصر پیشرفت کند.

در معرق برش هاي بسيار ظريف و نازك از انواع چوب هاي تزیيني، صدف و عاج را در کنار یکدیگر قرار می دهند تا طرح های زیبایی را بر روی چوب نقش کنند. این طرح ها بیشتر شبیه نقاشی های مینیاتوری هستند. این هنر در ملاير، تويسركان، نهاوند و همدان به چشم می خورد.

معرق کاری

۱۵- مس گری:

مسگری یکی از بهترین صنایع دستی همدان است؛ ساخت ظروف و ادوات مسی از دیرباز در همدان رواج داشته است.انواع ديگ ، كاسه، بشقاب و سایر ظروف آشپزخانه از جمله تولیدات هنرمندان این رشته هستند.  این محصولات با استفاده از ورقه های مسی ساخته می شوند و بدنه ی آنها را با با آلياژي از قلع و روي جلا می دهند.

در گذشته های دور بازارهای مسگری رونقی خاص داشت زیرا علاوه بر مصرف خانه ها از این ظروف، بخش قابل توجهی از جهیزیه عروس ها را ظروف مسی تشکیل می داد.

امروزه ظروف مسی بیشتر جنبه کاربردی دارند و این ظروف بیشتر برای تزئین آشپزخانه ها و قسمت های سنتی خانه ها استفاده می شود.

مس گری

۱۶- قلم زنی:

یکی از ظریف ترین صنایع دستی همدان ، قلم زنی بر روی انواع فلزات و آلیاژهاست که سابقه ایی طولانی مدت و درخشان دارد . قلم زنی هنر نَقر ” کندن” نقوش بر اشیاء فلزی است . قلم زنی هنری است که طی آن هنرمند ،نقش های اصیل و سنتی را با ابزار و وسایل ساده و دستی ولی با مهارت کامل و هنری که دارد ، بر روی جسم موردنظر نقر می کند.

درهمدان قلم زنی بر روی مس یکی از هنر های رایج در سطح استان است.

برای قلم زنی ابتدا پشت سطح جسم یا اثری را که قرار است قلم زنی روی آن انجام شود را با قیر می پوشانند تا ظرف طی مرحله ی قلم زنی بر اثر ضربات چکش و فشار قلم ، تاب بر نداشته و هم از سر و صدای زیاد جلوگیری شود.

سپس طرح را بر روی کاغذ پباده کرده و خطوط اصلی آن را با استفاده از سوزن مشخص می کنیم، سپس به وسیله ی کوبیدن سمبه ( پارچه یی که درون آن را از گرد زغال یا جوهر پر نموده اند ) بر روی کاغذ ، اثر قسمت های سوراخ شده را بر روی سطح کار  ایجاد کرده و سپس شروع به قلم زنی می نمایند.

نقوشی که امروزه مورد استفاده ی قلم زنان قرار می گیرد ، بسیار متنوع بوده و متداول ترین آن ها عبارتند از : مشبک (نوعی قلمزنی می باشد ) ، گل و بوته ی شاه عباسی ، اسلیمی ، ختایی ،مسجد شیخ لطف ا… منبت ، اشکال حیوانی ، شکار و … که در واقع این طرح ها از نگاره های عامیانه یا سنتی الهام و نشات گرفته است.

قلم زنی

۱۷ آبگینه:

هر شهری سوغات و صنایع دستی خاص خود را دارد که با چاشنی عشق و هنر همراه شده است و تکه ای از فرهنگ آن سرزمین را به ما نشان می دهد. یکی از سوغات و هر شهر زیبای همدان آبگینه است؛ آبگینه در واقع همان شیشه گری به صورت سنتی است که در آن ظروف شيشه اي دميدن هوا به دورن مواد مذاب شيشه به صورت بي رنگ و الوان تولید می گردند.

آبگینه

۱۸- ساز سازی:

ساخت انواع سازهای سنتی از قبیل سه تار ، سنتور ، دف و … از چوب های مخصوص به روش سنتی می باشد که بیشترین کارگاهها در شهرستان همدان و تعدادی نیز در سایر شهرستانهای استان وجود دارد.

ساز سازی

۱۹- کاشی هفت رنگ:

هفت رنگ اصلی و متداول جهت رنگ آمیزی این آثارعبارتند از: سیاه، سفید، لاجوردی، فیروزه‌ای، قرمز، زرد و حنایی که امروزه از سایر رنگ ها نظیر طلایی، سبز و غیره نیز استفاده می شود.

سرعت اجرای کاشی کاری به سبک هفت رنگ نسبت به سبک اجرای معرق بیشتر است.قابل ذکر است که از این اثر هنری و زیبای مردم همدان در اماکن متبرکه و تاریخی استفاده شده‌ است.

کاشی هفت رنگ

۲۰- سوزن دوزی سنتی:

ساقه دوزي ، پته دوزي ، آينه دوزي ، سرمه دوزي ،پيله دوزي ،سكه دوزي و چشمه دوزی ازانواع های مختلف سوزن دوزی های سنتی هستند که بر روی پارچه هاي ترمه؛ ساده و مخمل انجام می شوند.

برای اجرای طرح ها و دوخت آنها از نخ هاي ابريشمي رنگي استفاده می کنند.هنرمندان در شهرهای زیبای همدان و ملایر به تولید این آثار زیبا می پردازند.

سوزن دوزی

۲۱- صنایع فلزی:

مردمان و اهالی مهربان شهر همدان با استفاده از فلزات؛ مصنوعاتی را نیز درست می کنند که طرفداران خاص خود را دارد.مصنوعات فلزی محصولاتی هستند که در صنایع مختلف از قبیل چاقو سازی و زنجیر سازی و فرفروژه تولید می شوند.

صنایع فلزی

۲۲- صنایع دستی چوبی:

صنایع دستی چوبی کهن منطقه‌ی همدان نشانه‌ی ذوق و و خوش سلیقگی هنرمندان این خطه است.این آثار و ابزار، کاربردهای مختلفی دارند؛ خیلی از آنها نیازهای اولیه هر فردی را رفع می کنند و بعضی از آنها کاربرد تزئینی دارد. امروزه بازار فروش و درآمد زایی برخی از آن‌ها هنوز نیز رونق خوبی دارند.

ایجاد نقوش بر روی کارهای چوبی و خلق آثار ارزشمند هنری، در گذشته‌های خیلی دور ابتدا با سنگ‌های تیز و پس از کشف آهن با استفاده از فلز صورت گرفته و به همین منوال رشد و توسعه صنعت، تاثیر بسزایی در تولیدات بهتر با زمان کمتر و حجم انبوه‌تر داشته و دارد.

صنایع دستی چوبی

 

User Rating: Be the first one !
برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن